Żylaki a zakrzepica: czym się różnią i kiedy trzeba działać szybko

Żylaki i zakrzepica to dwa schorzenia układu żylnego, które bywają mylone, a jednak różnią się w sposób zasadniczy. Pierwsze przez lata mogą pozostawać jedynie problemem estetycznym lub powodować łagodny dyskomfort. Drugie potrafi zagrażać życiu w ciągu kilku godzin. Wiedza o tym, czym się różnią i jakie sygnały wymagają natychmiastowego działania, może mieć kluczowe znaczenie dla zdrowia.

Czym są żylaki i dlaczego powstają?

Żylaki to poszerzone, kręte żyły powierzchowne, które utraciły sprawność zastawek odpowiedzialnych za jednokierunkowy przepływ krwi. Krew zalega w naczyniu, rozciągając jego ścianę i powodując charakterystyczne uwypuklenia widoczne pod skórą. Schorzenie ma podłoże genetyczne, ale sprzyja mu długotrwałe stanie lub siedzenie, ciąża, nadwaga i niska aktywność fizyczna.

Żylaki rozwijają się powoli i zazwyczaj nie stanowią bezpośredniego zagrożenia dla życia. Mogą jednak prowadzić do poważnych powikłań: owrzodzeń żylnych podudzi i zakrzepicy żył głębokich. O tym, jakie badania laboratoryjne warto wykonać zanim problem się nasili i co mówią wyniki o zdrowiu żył, przeczytasz w artykule "Diagnostyka laboratoryjna a choroby żył: co wyniki krwi mówią chirurgowi naczyniowemu?" na blogu Venomedica - to ważna wiedza przed pierwszą wizytą u chirurga naczyniowego.

Czym jest zakrzepica i dlaczego jest niebezpieczna?

Zakrzepica żył głębokich (ZŻG) to stan, w którym skrzeplina tworzy się w żyłach głębokich, najczęściej kończyn dolnych. W przeciwieństwie do żylaków nie jest widoczna gołym okiem, a objawy bywają niespecyficzne lub całkowicie nieobecne. Największe zagrożenie stanowi możliwość oderwania skrzepliny i jej przemieszczenia do płuc, co prowadzi do groźnej zatorowości płucnej.

Do typowych czynników ryzyka zakrzepicy należą:

• długotrwałe unieruchomienie (podróż, hospitalizacja, gips),
• zabiegi operacyjne, zwłaszcza ortopedyczne i naczyniowe,
• stosowanie antykoncepcji hormonalnej,
• nowotwory i choroby autoimmunologiczne,
• wrodzone zaburzenia krzepnięcia (trombofilia).

Kiedy trzeba działać natychmiast?

Nagłe działanie jest konieczne, gdy pojawią się objawy sugerujące zakrzepicę: jednostronny obrzęk łydki lub uda, zaczerwienienie i ocieplenie skóry, ból nasilający się przy zginaniu stopy. Mogą pojawić się nagle, nawet u osób bez wcześniej zdiagnozowanych chorób żylnych.

Szczególnie alarmujące są sygnały mogące wskazywać na zatorowość płucną: nagła duszność, ból w klatce piersiowej, przyspieszone bicie serca lub zasłabnięcie. W takim przypadku należy natychmiast wezwać pogotowie bez czekania. Każda godzina zwłoki zwiększa ryzyko nieodwracalnych powikłań sercowo-płucnych.

Żylaki czy zakrzepica: jak je odróżnić i co dalej?

Żylaki są widoczne i wyczuwalne: tworzą wypukłe, niebiesko-zielone sznury pod skórą, towarzyszy im uczucie ciężkości nóg i wieczorne obrzęki kostek. Zakrzepica bywa niewidoczna, a jedynym objawem może być ból lub asymetryczny obrzęk kończyny. Przy jakichkolwiek wątpliwościach konieczna jest konsultacja lekarska i badania obrazowe.

Diagnoza zakrzepicy opiera się na USG doppler i oznaczeniu D-dimerów w badaniu krwi. Niski poziom D-dimerów skutecznie wyklucza zakrzepicę, wysoki wymaga dalszej diagnostyki obrazowej. Chirurg naczyniowy z kompletem wyników jest w stanie szybko podjąć decyzję o leczeniu i ewentualnej hospitalizacji.